Jaroslav Vonka
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
22 grudnia 1952 |
Zawód, zajęcie |
artysta metaloplastyk, kowal |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Wroc%C5%82aw-elektrownia_poludniowa_%28brama_Vonka%29.jpg/220px-Wroc%C5%82aw-elektrownia_poludniowa_%28brama_Vonka%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Drzwi-elektrownia_polnocna.jpg/220px-Drzwi-elektrownia_polnocna.jpg)
Jaroslav Vonka, właśc. Voňka (ur. 29 marca 1875 w Hořicach, zm. 22 grudnia 1952 tamże)[1] – czeski mistrz kowalstwa artystycznego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Vonka był synem kamieniarza z Hořic[2]. Po tym, gdy we wczesnym dzieciństwie stracił rodziców, opiekował się nim stryj mieszkający w pobliskiej wsi Dachovy[2]. W roku 1888 ukończył szkołę średnią i rozpoczął naukę zawodu ślusarza u mistrza Bartáka w Miletínie[3]. Po zdobyciu w roku 1891 tytułu czeladnika podjął pracę w zakładach metalowych w Niemczech. Początkowo pracował w Lipsku i Dreźnie, później pracował w Poczdamie i Berlinie[3]. Jako pracownik berlińskiego zakładu Eduarda Pulsa brał udział w przygotowaniach do Wystawy Przemysłowej mającej miejsce w Berlinie w roku 1896[3]. Pracując uczył się wieczorowo w berlińskiej Szkole Przemysłu Artystycznego u rzeźbiarza Fritza Klimscha[3].
Po zakończeniu nauki w Berlinie roku 1897 odbywał podróże w poszukiwaniu miejsca do prowadzenia własnego warsztatu kowalstwa artystycznego do Krakowa, Petersburga, Odessy i Essen[3]. W latach 1902–1903 przebywał w ojczyźnie prowadząc warsztaty kowalskie w Hradcu Králové i Brnie.
W 1903 Vonka przyjął propozycję pracy nauczyciela rzemiosła kowalskiego w utworzonej trzy lata wcześniej wrocławskiej Miejskiej Szkole Rękodzielnictwa i Przemysłu Artystycznego we Wrocławiu[2][3]. Kierował tam pracownią kowalstwa artystycznego, a od 1921 r. zajmował stanowisko profesora[3]. W szkole tej pracował aż do swojej emerytury w 1937 r.[3], ale nadzór nad nią sprawował jeszcze do 1943. Od roku 1935 mieszkał w Sobótce, gdzie prowadził także pracownię kowalską. W 1945 r. powrócił do rodzinnych Hořic, jednak ze względu na zły stan zdrowia nie był w stanie już kontynuować działalności twórczej[1][4][5].
Jego pracownia w Sobótce została zniszczona w czasie wojny, ale zachował się jego dom razem z wykonanymi przez niego kutymi detalami. Pozostawał on nieznany aż do 2020 roku, gdy został zidentyfikowany staraniem pracowników Muzeum Narodowego we Wrocławiu[6].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Dzieła Jaroslava Vonki utrzymane są w nurcie ekspresjonizmu i art déco z widocznymi także wpływami twórczości ludowej[4]. Jest autorem zdobień metaloplastycznych w wielu obiektach we Wrocławiu – ozdobnych krat, balustrad czy kutych w żelazie rzeźb, a także innych dzieł, jak nagrobki, lampy, świeczniki, m.in.:
- 1906 – zdobienia metaloplastyczne w willi Paula Ehrlicha przy ul. Jastrzębiej 18–20[7]
- 1910 – kute z żelaza bramy na dziedzińcu kampusu Politechniki Wrocławskiej[8]
- 1910 – wyposażenie kościoła pw. św. Jerzego i Podwyższenia Krzyża na Brochowie[9]
- 1911 – ozdobne kraty w szkole im. Cesarzowej Augusty przy ul. Skwierzyńskiej
- 1924 – dekoracje metaloplastyczne elektrowni wodnej południowej[10]
- 1925 – brama główna i rzeźby z kutego żelaza w elektrowni wodnej północnej[11]
- 1926 – świeczniki we wnętrzu kaplicy w krematorium na Cmentarzu Grabiszyńskim[12]
- 1927 – chrzcielnica w kościele św. Jadwigi na Popowicach, współcześnie chrzcielnica znajduje się w kościele św. Józefa Rzemieślnika[13]
- 1929 – ozdobna krata klatki schodowej z rzeźbami postaci ludzkich w budynku poczty głównej[14]
- 1935 – ozdobna krata z herbem Wrocławia i logo Lufthansy w hali pasażerskiej budynku lotniska na Gądowie Małym[15]
- 1937 – balustrada w Sali Sądowej wrocławskiego ratusza[16]
- 1938 – żyrandole w Piwnicy Świdnickiej[17]
- 1938 – kraty w oknach dawnej apteki F. Götschego na sobóckim Rynku[6].
- 1942 – krata bramy prowadzącej do Piwnicy Świdnickiej z wizerunkiem symbolu piwnicy, handlarki Amalie Renner[18][19][20]
Realizował także zlecenia poza Wrocławiem jak np. ozdobną kratę w drzwiach gmachu kasy oszczędności w Prudniku przy ul. Piastowskiej[21], czy zdobienia bramy Domu Niemieckiego Rzemiosła na rogu Neustädtische Kirchenstraße i Dorothenstraße w Berlinie[22].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Karel Herain: Jaroslav Vonka. W: Tvar: časopis pro průmyslové výtvarnictví a lidovou tvorbu. 1953.
- ↑ a b c Kosmos Jaroslava Vonki [online], wroclaw.wyborcza.pl, 13 marca 2015 [dostęp 2023-03-22] .
- ↑ a b c d e f g h Muzeum Narodowe we Wrocławiu: Jaroslav Vonka, 1875–1952. stworczerece.pl. [dostęp 2015-07-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ a b Encyklopedia Wrocławia. Wyd. 3. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 939–940. ISBN 83-7384-561-5.
- ↑ Mariusz Hermannsdorfer (red.): Sztuka XX wieku. Prace artystów zagranicznych. Katalog zbiorów. Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2002, s. 391.
- ↑ a b Magda Nogaj: Zaczęło się od tajemniczego zdjęcia. Odkryli dom i nieznane dzieła wybitnego wrocławskiego artysty. Gazeta Wyborcza, Wrocław. [dostęp 2020-09-11]. (pol.).
- ↑ Das Haus Paul Ehrlich. „Schlesien”. 3 (2), s. 94–101, 1908.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 918.
- ↑ Jaroslav Vonka, Josef Pešek, Krucyfiks ołtarzowy, 1910, kościół św. Jerzego Męczennika i Podwyższenia Krzyża Świętego we Wrocławiu. stworczerece.pl. [dostęp 2015-08-10]. (pol.).
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 442.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 434.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 489.
- ↑ Harasimowicz J. (red.), 2006: Encyklopedia Wrocławia. Wyd. III. Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław, strony 939, 940. ISBN 83-7384-561-5.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 541.
- ↑ Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 560.
- ↑ Jan J. Trynadlowski: Ratusz we Wrocławiu. Przewodnik. Wrocław: 1996, s. 13.
- ↑ Jan J. Trynadlowski: Ratusz we Wrocławiu. Przewodnik. Wrocław: 1996, s. 27.
- ↑ Barbara Kwiatkowska , Wrocławianki z przeszłości. Zostały z miastem na zawsze [online], wroclaw.wp.pl, 8 marca 2021 [dostęp 2021-10-30] (pol.).
- ↑ Beata Maciejewska , Kto szuka, ten znajdzie. Maciejewska o śląskich skarbach [online], wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2021-10-30] .
- ↑ Odnaleźliśmy unikatową kratę Vonki z Piwnicy Świdnickiej. wroclaw.wyborcza.pl. [dostęp 2022-02-12]. (pol.).
- ↑ Piotr Oszczanowski: Oszczędny pijak? Cóż to za niezwykły oksymoron. Ale u Vonki, czemu nie?. stworczerece.pl. [dostęp 2015-08-10]. (pol.).
- ↑ Piotr Oszczanowski: Zawiedzeni Argonauci. stworczerece.pl. [dostęp 2015-08-10]. (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jaroslav Vonka. Hefajstos z Breslau. youtube.com. [dostęp 2016-03-20]. (pol.). – film o Jaroslawie Vonce zrealizowany przez Muzeum Narodowe we Wrocławiu